Pin It

Έλληνες Πεζογράφοι

Μεσαιωνική περίοδος

Μιχαήλ Ψελλός (1018 - 1078)

01 psellosΟ Μιχαήλ Ψελλός υπήρξε ένας από τους πολυμερέστερους και πολυγραφέστερους λογίους του Bυζαντίου, με επιβλητικό διδακτικό και συγγραφικό έργο σε όλους τους κλάδους των γραμμάτων και των επιστημών. Mιχαήλ ήταν το μοναχικό του όνομα, ενώ το βαπτιστικό του όνομα ήταν Κωνσταντίνος. Οι γονείς του κατάγονταν από την Νικομήδεια, ενώ ο ίδιος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Έλαβε εξαιρετική μόρφωση στην Αθήνα και κατέλαβε διάφορους τίτλους και αξιώματα στην Κωνσταντινούπολη. Έγινε για πολύ σύντομο διάστημα μοναχός, αλλά ως φύση έντονα πολιτική, ξαναγύρισε στα εγκόσμια και κυριάρχησε στην πολιτική ζωή του Βυζαντίου κατά το β' μισό του 11ου αιώνα. Δίδαξε στο Πανδιδακτήριο, δηλαδή το Πανεπιστήμιο, της Κωνσταντινούπολης στο οποίο είχε αποκτήσει την θέση του Υπάτου των Φιλοσόφων (δηλαδή του Πρύτανη με τους σημερινούς όρους). Αναθεωρώντας την ιδέα της φιλοσοφίας στο εκπαιδευτικό σύστημα της Κωνσταντινούπολης, ο Ψελλός αναβίωσε το πνεύμα της αρχαίας Αθήνας. Τούτη η ανανέωση των κλασικών σπουδών στο Βυζάντιο είχε μακροχρόνια αποτελέσματα, σε σημείο που ο Ψελλός θεωρείται σήμερα πρόδρομος της ιταλικής Αναγέννησης. Η εμμονή του στην προσπάθεια αναβίωσης του ελληνικού πνεύματος τον οδήγησε σε αντίθεση με την ιεραρχία του κλήρου, σε σημείο που σχεδόν εκδιώχθηκε από την εκκλησία. Λέγεται πως επί Μιχαήλ Ζ' εγκατέλειψε την Κωνσταντινούπολη και πήγε στην Νικομήδεια, όπου έζησε μέσα στην φτώχεια και πέθανε ξεχασμένος από τις νεότερες γενιές. Μαζί του έσβησε ολοκληρωτικά το όραμα της αναβίωσης του ελληνικού πνεύματος, αν και η προσπάθειά του ήταν να συνδυάσει το ελληνικό πνεύμα με τον χριστιανισμό.

Ο Ψελλός ως διπλωμάτης, φιλόσοφος, μαθηματικός, αλχημιστής, αστρονόμος, φυσικός, θεολόγος, νομικός και ιστορικός άφησε τεράστιο έργο που κατά τα πρότυπα των αρχαίων Ελλήνων Φιλοσόφων, μαρτυρούν την πολυμάθεια του εφόσον καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα επιστημών. Περιλαμβάνει κείμενα ιστορικά, λαογραφικά, φιλοσοφικά, θεολογικά, ρητορικά, φιλολογικά σχόλια, επιστημονικές πραγματείες για την αστρονομία, τα μαθηματικά, την γεωμετρία, την μετεωρολογία, την φυσική, την Αλχημεία (χυμευτική), δοκίμια ιατρικά, νομικά, στρατιωτικά, γεωγραφικά, μουσικά κ.ά. καθώς και ποιήματα και επιστολές. Ταυτόχρονα όμως υπήρξε πολύ καλός γνώστης της «Μεταφυσικής» και των λεγόμενων «Απόκρυφων επιστημών», της «Αλχημείας», του «Μυστικισμού», και του «Αποκρυφισμού».

Εργογραφία:

  • Από τα ιστορικά του έργα το πιο σημαντικό είναι η «Χρονογραφία» που σε 7 βιβλία περιγράφει πρόσωπα και γεγονότα της ιστορίας των ετών 976-1078, μέσα από ένα έντονα προσωπικό πρίσμα, ατομικά βιώματα, αντιθέσεις και συγκινήσεις.

Άλλα έργα του είναι:

  • το επίτομο «Περί Αριθμών»
  • οι «Επιλύσεις φυσικών ζητημάτων» στο οποίο περιέχονται και στοιχεία μετεωρολογίας,
  • το «Περί Λίθων Δυνάμεως» στο οποίο περιέχονται και οι φυσικές ιδιότητες των ορυκτών.
  • Έγραψε ακόμη και μικτές εργασίες: στην πραγματεία του «Διδασκαλία Παντοδαπή» περιέχονται 200 επιστημονικά θέματα πάνω στην αστρονομία, την μετεωρολογία, την κοσμολογία, την φυσική, την βοτανική και τα μαθηματικά.
  • Στο έργο του «Σύνταγμα Ευσύνοπτον εις τας Τέσσερας Μαθηματικάς Επιστήμας» εκτός από τις επιστήμες της αριθμητικής, της μουσικής, της γεωμετρίας και της αστρονομίας υπάρχουν και στοιχεία μετεωρολογίας. Το συγκεκριμένο έργο θεωρείται και το πρώτο ελληνικό μαθηματικό βιβλίο που εκδόθηκε με την μέθοδο της τυπογραφίας το 1532.

Στον Ψελλό επίσης οφείλουν την ιστορική τους συνέχεια οι ιδέες του Πλάτωνα, τον οποίο είχε σε περίβλεπτη θέση αντίθετα με τον Αριστοτέλη, στου οποίου όμως τα έργα έγραψε σχόλια και παρατηρήσεις. Στα φιλοσοφικά του δοκίμια συζητά θέματα όπως η σχέση ψυχής και σώματος, το πρόβλημα του κακού, τα είδη των αρετών, και άλλα. Η συμβολή του στην αναβίωση των αρχαίων Ελληνικών Σπουδών στο Χριστιανικό Βυζάντιο υπήρξε σημαντική, καθώς αναβίωσε τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς των οποίων η ύπαρξη είχε από πολλού ξεχαστεί, διασώζοντας ταυτόχρονα αρκετά αρχαιοελληνικά χαμένα κείμενα.


Παράδειγμα έργου:

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει (σε μετάφραση):

02 psellos«Και εσείς που διαβάζετε σήμερα την ιστορία μου θα συμφωνήσετε πως βρήκα την Φιλοσοφία χωρίς πνοή, τουλάχιστον όσον αφορά τους θεράποντες της, και την αναζωπύρωσα με μόνες τις δικές μου δυνάμεις. Γιατί ούτε δασκάλους αξιόλογους είχα, ούτε σπέρμα σοφίας βρήκα στην Ελλάδα ή και στους Βάρβαρους και ας έψαξα σε όλο τον κόσμο. Επειδή όμως είχα ακούσει ότι οι Έλληνες είχαν δημιουργήσει άλλοτε κάτι μεγάλο στην φιλοσοφία, το οποίο διατύπωσαν με απλούς όρους και απλές προτάσεις που είχαν καταστεί σαν στύλοι και σαν όρια για τη μετέπειτα σκέψη, απέρριψα όλες τις σχετικές μικρολογίες και ζήτησα να βρω κάτι παραπάνω. Διάβασα λοιπόν μερικούς από τους Φιλοσόφους εκείνους και διδάχτηκα από αυτούς τον δρόμο για την γνώση. Ο ένας με παρέπεμπε στον άλλο, ο χειρότερος στον καλύτερο και εκείνος πάλι στον Αριστοτέλη και στον Πλάτωνα. Είναι βέβαιο ότι και όλοι οι προηγούμενοι θα έμεναν ικανοποιημένοι αν κατατάσσονταν στην δεύτερη θέση, αμέσως μετά από αυτούς τους δύο. Από εκεί λοιπόν, σαν αν διέγραφα ένα κύκλο, κατέβηκα πάλι στον Πλωτίνο και Πορφύριο και τον Ιάμβλιχο. Μετά από αυτούς συνάντησα στον δρόμο μου τον θαυμάσιο Πρόκλο και σταματώντας σε αυτόν σαν σε ευρύτατο λιμάνι, άντλησα την επιστήμη της γνώσης εμβαθύνοντας στην λειτουργία της νόησης…»

(Χρονογραφία, Κωνσταντίνος Θ παρ.- 37 38)


Πηγές:
https://el.wikipedia.org/wiki/Μιχαήλ_Ψελλός
https://pneymatiko.wordpress.com/2011/07/09/μιχαήλ-ψελλός-ο-οραματιστής-φιλόσοφο/
http://www.ime.gr/projects/cooperations/byzantine_literature/gr/300/303e.html

 
Pin It

Σχετικά με Εμάς

Το Παγκόσμιο Ινστιτούτο Ελληνικού Πολιτισμού «ΕΛΞΕΥΣΙΣ», είναι Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία με έδρα τον Βόλο. Παρ' ό,τι προϋπήρχε σαν πολιτιστικός φορέας, προέκυψε η ανάγκη δημιουργίας του Ινστιτούτου, από την πολιτιστική πρόκληση των δράσεων, εκτός των Ελλαδικών πλέον συνόρων.

Φορέας πολιτισμού, με πολυετή πείρα και έντονη δραστηριότητα στις τέχνες και τον πολιτισμό. Ανάμεσα στους σκοπούς του είναι και οι προσεγγίσεις των πολιτισμικών – πολιτιστικών διαδρομών που αφορούνε στο σύνολό τους τον ελληνικό πολιτισμό, από την γέννησή του έως και σήμερα, αλλά και την διάδοσή του σε όλον τον κόσμο.


Περισσότερα...

Στοιχεία - Διεύθυνση

Επικοινωνία
"ΕΛΞΕΥΣΙΣ"
Παγκόσμιο Ινστιτούτο Ελληνικού Πολιτισμού
+30 24210 20038 / + 30 698 8085300
info@elxefsis.com
elxefsis@gmail.com
Διεύθυνση
Γαλλίας 73 / Μαγνησία - Βόλος
Τ.Κ. 38221