Pin It

Αφιέρωμα στον Διονύσιο Σολωμό

01Ο Διονύσιος Σολωμός (8 Απριλίου 1798 - 9 Φεβρουαρίου 1857) ήταν Έλληνας ποιητής, περισσότερο γνωστός για τη συγγραφή του ποιήματος Ύμνος εις την Ελευθερίαν, οι πρώτες δύο στροφές του οποίου έγιναν ο εθνικός ύμνος της Ελλάδας και ύστερα της Κύπρου. Κεντρικό πρόσωπο της Επτανησιακής σχολής, ο Διονύσιος Σολωμός θεωρήθηκε και θεωρείται ο εθνικός ποιητής των Ελλήνων, όχι μόνον γιατί έγραψε τον Εθνικό Ύμνο, αλλά και γιατί αξιοποίησε την προγενέστερη ποιητική παράδοση (κρητική λογοτεχνία, Δημοτικό τραγούδι) και ήταν ο πρώτος που καλλιέργησε συστηματικά τη δημοτική γλώσσα και άνοιξε τον δρόμο για τη χρησιμοποίησή της στη λογοτεχνία, αλλάζοντας ακόμη περισσότερο τη στάθμη της. Σύμφωνα με τις απόψεις του δημιουργούσε «από τον ρομαντισμό μαζί με τον κλασικισμό ένα είδος μιχτό, αλλά νόμιμο».

Εκτός από τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν, τα σπουδαιότερα έργα του είναι: Ο Κρητικός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Ο Πόρφυρας, Η Γυναίκα της Ζάκυθος, Λάμπρος. Το βασικό χαρακτηριστικό της ποιητικής παραγωγής του είναι η αποσπασματική μορφή: κανένα από τα ποιήματα που έγραψε μετά τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν δεν είναι ολοκληρωμένο και με ελάχιστες εξαιρέσεις, τίποτα δεν δημοσιεύτηκε από τον ίδιο. Ο Κώστας Βάρναλης περιέγραψε εύστοχα την αποσπασματικότητα του σολωμικού έργου με τη φράση «...(Ο Σολωμός) πάντα τα έγραφε, αλλά ποτές του δεν τα έγραψε».

02Καταγωγή και παιδικά χρόνια
Ζάκυνθος 19ος αιώνας.

Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο στις 8 Απριλίου 1798. Γονείς του ήταν ο κόντες Νικόλαος Σολωμός και η υπηρέτριά του, Αγγελική Νίκλη. Ο πατέρας του καταγόταν από οικογένεια Κρητικών προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στη Ζάκυνθο το 1670, μετά την κατάληψη της Κρήτης το 1669 από τους Οθωμανούς. Το οικογενειακό τους όνομα στα ιταλικά παραδίδεται με διάφορες μορφές: Salamon, Salomon, Solomon, Salomone. Η καταγωγή της μητέρας του είναι πιθανό να ήταν από την Μάνη. Ο κόντες Νικόλαος Σολωμός χήρεψε το 1802 από την νόμιμη σύζυγό του, Μαρνέττα Κάκνη, με την οποία είχε αποκτήσει δύο παιδιά, τον Ρομπέρτο και την Έλενα. Από το 1796 όμως είχε δεσμό με την υπηρέτριά του, Αγγελική Νίκλη, με την οποία απέκτησε εκτός από τον Διονύσιο άλλον έναν γιο, τον Δημήτριο, μετέπειτα πρόεδρο της Ιονίου Βουλής, το 1801. Το ζευγάρι παντρεύτηκε μόλις την προπαραμονή του θανάτου του (27 Φεβρουαρίου 1807) και τα παιδιά τους απέκτησαν τα δικαιώματα των νόμιμων τέκνων.

Ο ποιητής πέρασε τα παιδικά του χρόνια ως το 1808 στο πατρικό του σπίτι στην Ζάκυνθο, υπό την επίβλεψη του δασκάλου του, αβά Σάντο Ρόσι, Ιταλού πρόσφυγα. Μετά τον θάνατο του πατέρα του ανέλαβε την κηδεμονία του ο κόντες Διονύσιος Μεσσαλάς, ενώ η μητέρα του παντρεύτηκε στις 15 Αυγούστου της ίδιας χρονιάς τον Μανόλη Λεονταράκη. Την επόμενη χρονιά ο Μεσσαλάς έστειλε τον μικρό Διονύσιο στην Ιταλία για σπουδές, σύμφωνα με την συνήθεια των ευγενών των Επτανήσων, αλλά ενδεχομένως και λόγω του γάμου της Αγγελικής Νίκλη.

03Σπουδές στην Ιταλία
Κρεμόνα – Ιταλία

Ο Σολωμός αναχώρησε για την Ιταλία μαζί με τον δάσκαλό του, ο οποίος επέστρεφε στην πατρίδα του, την Κρεμόνα. Γράφτηκε αρχικά στο Λύκειο της Αγίας Αικατερίνης στην Βενετία, όμως δυσκολευόταν να προσαρμοστεί στην αυστηρή πειθαρχία του σχολείου και γι' αυτό ο Ρόσι τον πήρε μαζί του στην Κρεμόνα, όπου τελείωσε το Λύκειο το 1815. Τον Νοέμβριο του 1815 γράφτηκε στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Παβίας, από την οποία αποφοίτησε το 1817. Δεδομένων των φιλολογικών ενδιαφερόντων του, η άνθηση της ιταλικής λογοτεχνίας δεν τον άφησε ανεπηρέαστο. Καθώς μάλιστα μιλούσε πλέον θαυμάσια την ιταλική γλώσσα, άρχισε να γράφει ποιήματα στα ιταλικά. Τα σημαντικότερα από τα πρώτα ιταλικά ποιήματα που έγραψε εκείνην την περίοδο ήταν το Ode per la prima messa (Ωδή για την πρώτη λειτουργία) και La distruzione di Gerusalemme ( Η καταστροφή της Ιερουσαλήμ). Εξάλλου γνωρίστηκε με γνωστά ονόματα της πνευματικής Ιταλίας (πιθανώς Μαντσόνι, Μόντι κ.ά.) οι οποίοι μάλιστα τον περιέβαλαν με το κλίμα του γαλλικού διαφωτισμού. Ενσωματώθηκε στους λογοτεχνικούς κύκλους τους και τελειοποιούμενος στις ποιητικές κατακτήσεις του, εξελισσόταν σ' έναν καλό ποιητή της ιταλικής γλώσσας.

04Επιστροφή στην Ζάκυνθο
Το σπίτι του Διονύσιου Σολωμού

στην Ζάκυνθο

Ο Σολωμός επέστρεψε στην Ζάκυνθο το 1818, μετά το τέλος των σπουδών του. Στην Ζάκυνθο υπήρχε αξιόλογη πνευματική κίνηση ήδη από τον 18ο αιώνα (δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι όλοι οι προσολωμικοί ποιητές προέρχονταν από αυτό το νησί). Γι' αυτό ο Σολωμός βρήκε έναν κύκλο από ανθρώπους με ενδιαφέρον για την λογοτεχνία, με τους οποίους γρήγορα ανέπτυξε φιλικές σχέσεις. Οι σημαντικότεροι από αυτούς ήταν ο Αντώνιος Μάτεσης (συγγραφέας του Βασιλικού), ο Γεώργιος Τερτσέτης, ο Διονύσιος Ταγιαπιέρας (γιατρός, δημοτικιστής, φίλος του Ιωάννη Βηλαρά) και ο Νικόλαος Λούντζης.
Συγκεντρώνονταν συχνά σε φιλικά σπίτια και διασκέδαζαν με αυτοσχέδια ποιήματα. Συχνά σατίριζαν στα ποιήματά τους έναν Ζακυνθινό γιατρό, τον Ροΐδη. Επίσης, αυτοσχεδίαζαν ποιήματα σε δοσμένες ομοιοκαταληξίες και θέμα. Όπως ήταν φυσικό, ο Σολωμός ξεχώριζε εξ αιτίας του ποιητικού ταλέντου του. Τα ιταλικά ποιήματα που αυτοσχεδίασε εκείνην την εποχή, εκδόθηκαν το 1822, με τον τίτλο Rime Improvvisate, η μοναδική ζώντος του Σολωμού δημοσιευμένη συλλογή. Με την επιστροφή στη Ζάκυνθο ο Σολωμός εκπληρώνει το ιδανικό του, όπως το αποκαλεί ο Κ.Θ. Δημαράς, και μαζεύει «εθνικά τραγούδια», δηλαδή δημοτικά τραγούδια από όλα τα μέρη της Ελλάδας σε μια προσπάθεια ανακάλυψης υλικού που θα εμπλουτίσει το δικό του ποιητικό σχήμα με υλικό από την λαϊκή παράδοση κίνηση που σηματοδοτεί μια ηθελημένη στροφή της ποίησής του από την ιταλική επιρροή σε μια εθνική με σαφή παραδοσιακά στοιχεία ποίηση.

 

05Τα πρώτα ελληνικά έργα και η συνάντηση με το Σπυρίδωνα Τρικούπη
Ο λόγιος, ιστορικός και πολιτικός Σπυρίδων Τρικούπης.

Παράλληλα με τα ιταλικά ποιήματα, ο Σολωμός έκανε και τις πρώτες απόπειρες να γράψει στα Ελληνικά. Αυτό το εγχείρημα ήταν δύσκολο, όχι μόνο επειδή ο ποιητής δεν γνώριζε καλά την ελληνική γλώσσα, αφού η παιδεία του ήταν κλασική και ιταλική, αλλά και επειδή δεν υπήρχαν πολλά αξιόλογα ποιητικά έργα στην δημοτική γλώσσα, τα οποία θα μπορούσε να αξιοποιήσει ως πρότυπο. Για να διαμορφώσει το γλωσσικό του όργανο άρχισε να μελετά συστηματικά τα δημοτικά τραγούδια, το έργο των προσολωμικών ποιητών, δημώδη και κρητική λογοτεχνία, που ήταν τα καλύτερα ώς τότε δείγματα της χρήσης της δημοτικής γλώσσας στη νεοελληνική λογοτεχνία. Τα ποιήματα που ξεχωρίζουν από τα έργα αυτής της περιόδου είναι η Ξανθούλα, η Αγνώριστη, Τα δυο αδέρφια και Η τρελή μάνα. Σημαντική για την στροφή του προς τη συγγραφή στα Ελληνικά θεωρείται η συνάντησή του το 1822 με τον Σπ. Τρικούπη. Ο Τρικούπης επισκέφθηκε την Ζάκυνθο το 1822 ως προσκεκλημένος του λόρδου Γκίλφορντ. Η φήμη του Σολωμού στο νησί ήταν ήδη μεγάλη και ο Τρικούπης θέλησε να τον γνωρίσει. Στην δεύτερη συνάντησή τους ο Σολωμός τού διάβασε το ιταλικό Ωδή για την πρώτη λειτουργία και ο Τρικούπης τού είπε «Η ποιητική σας ιδιοφυΐα σάς επιφυλάσσει μια διαλεχτή θέση στον ιταλικό Παρνασσό. Αλλά οι πρώτες θέσεις εκεί είναι πιασμένες. Ο ελληνικός Παρνασσός δεν έχει ακόμη τον Δάντη του». Ο Σολωμός τού εξήγησε ότι δεν γνώριζε καλά τα ελληνικά και ο Τρικούπης τον βοήθησε στην μελέτη των ποιημάτων του Χριστόπουλου. Ο αριστοκράτης Σολωμός αντίθετα από τον Κάλβο, ξεκινώντας από την ιταλική παιδεία, «ανακάλυψε τον νέο ελληνισμό σαν μια δύναμη άγνωστη, θαυμαστή και γονιμοποιό».

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν και η καθιέρωση του ποιητή

06Ο πρώτος σημαντικός σταθμός στην ελληνόγλωσση δημιουργία του Σολωμού ήταν ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν που ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 1823, ποίημα εμπνευσμένο από την ελληνική επανάσταση του 1821. Το ποίημα δημοσιεύθηκε και στην Ελλάδα (το 1824 στο πολιορκούμενο Μεσολόγγι) και στην Ευρώπη (1825 στο Παρίσι, σε γαλλική μετάφραση, αργότερα και σε άλλες γλώσσες) και η φήμη του ποιητή εξαπλώθηκε πέρα από τα στενά όρια του νησιού του. Σε αυτό το έργο εξ άλλου οφείλεται και η εκτίμηση που απολάμβανε ο Σολωμός μέχρι τον θάνατό του, αφού τα υπόλοιπα έργα του ήταν γνωστά μόνο στον στενό κύκλο των θαυμαστών και «μαθητών» του. Με τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν, άρχισε μια σημαντική περίοδος για την μετέπειτα διαμόρφωση του ποιητή: είναι η εποχή στην οποία έχει κατακτήσει πλέον την γλώσσα και προσπαθεί να δοκιμαστεί σε συνθετότερες μορφές, να διευρύνει τον κύκλο των εμπνεύσεών του και να εγκαταλείψει την ευκολία του αυτοσχεδιασμού. Καρπός των αναζητήσεων αυτής της περιόδου ήταν η Ωδή εις το θάνατο του Λόρδου Μπάιρον, ποίημα που έχει πολλά κοινά στοιχεία με τον Ύμνο αλλά και πολλές αδυναμίες.

 

07Η εγκατάσταση στην Κέρκυρα:
Τα πρώτα χρόνια

Το 1828, μετά από προστριβές και οικονομικές διαφορές με τον αδελφό του Δημήτριο για κληρονομικά ζητήματα, ο Σολωμός μετακόμισε στην Κέρκυρα, σημαντικό πνευματικό κέντρο των Επτανήσων εκείνη την εποχή. Αιτία της αναχώρησής δεν ήταν όμως μόνο τα οικογενειακά προβλήματα· ο Σολωμός σχεδίαζε ήδη από το 1825 να ταξιδέψει στο νησί. Η Κέρκυρα θα του προσέφερε όχι μόνο ένα περιβάλλον πνευματικότερο, αλλά και την απομόνωση που ταίριαζε στον μονήρη και ιδιότροπο χαρακτήρα του και η οποία ήταν απαραίτητη για την μελέτη και την ενασχόλησή του με την ποίηση, σύμφωνα και με τις υψηλές αντιλήψεις που είχε για την Τέχνη. Γι’ αυτό και τα πρώτα χρόνια της ζωής του στην Κέρκυρα ήταν τα πιο ευτυχισμένα χρόνια.
Την εποχή εκείνη ξεκίνησε την εντατική μελέτη της γερμανικής ρομαντικής φιλοσοφίας και ποίησης (Hegel. Schlegel, Schiller, Goethe). Επειδή δεν γνώριζε γερμανικά, τα διάβαζε από ιταλικές μεταφράσεις που εκπονούσε γι’ αυτόν ο φίλος του Νικόλαος Λούντζης. Όμως η Γερμανική αισθητική δεν πρόκειται να επιδράσει ολοκληρωτικά πάνω στην ποίηση του. Επίσης συνέχισε να επεξεργάζεται τα έργα Γυναίκα της Ζάκυθος και Λάμπρος, που είχε αρχίσει το 1826.

Ο κύκλος της Κέρκυρας

Στην Κέρκυρα ο Σολωμός βρέθηκε σύντομα στο επίκεντρο ενός κύκλου θαυμαστών και ποιητών, ενός πυρήνα από πνευματικούς ανθρώπους με μεγάλη μόρφωση, με προοδευτικές και φιλελεύθερες ιδέες, με αισθητική κατάρτιση και με αυστηρές αξιώσεις για την τέχνη. Τα σημαντικότερα πρόσωπα με τα οποία συσχετίστηκε ο ποιητής ήταν ο Νικόλαος Μάντζαρος, ο Ιωάννης και ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος, ο Ερμάννος Λούντζης, ο Nicolo Tommaseo, ο Ανδρέας Μουστοξύδης, ο Πέτρος Βράιλας Αρμένης, ο Ιάκωβος Πολυλάς, ο Ιούλιος Τυπάλδος, ο Ανδρέας Λασκαράτος, ο Γεράσιμος Μαρκοράς.

Οι Πολυλάς, Τυπάλδος και Μαρκοράς ήταν οι «μαθητές» του Σολωμού, οι ποιητές που συγκροτούν την τον κύκλο των «σολωμικών ποιητών», από τον οποίο αρχίζει η ποιητική άνοδος της ελληνικής ποίησης, πολλές δεκαετίες πριν από την Αθήνα, όπου ο Κωστής Παλαμάς επιχείρησε μια δεύτερη ποιητική αναγέννηση, ως «αρχηγός» της Νέας Αθηναϊκής Σχολής.

08Τα τελευταία χρόνια

Ο Σολωμός μετά το 1847 άρχισε να ξαναγράφει στα Ιταλικά. Τα έργα της περιόδου είναι ημιτελή ποιήματα και πεζά σχεδιάσματα και κάποια από αυτά ίσως σχεδίαζε να μεταφέρει στα Ελληνικά. Το 1851 εμφανίστηκαν και σοβαρά προβλήματα υγείας και ο χαρακτήρας του έγινε ακόμα πιο ιδιόρρυθμος. Αποκόπηκε από φιλικά του πρόσωπα, όπως τον Πολυλά (οι σχέσεις τους αποκαταστάθηκαν το 1854) και μετά και την τρίτη εγκεφαλική συμφόρηση που έπαθε το 1856 δεν έβγαινε πλέον από το σπίτι.

09Πέθανε τελικά τον Φεβρουάριο του 1857. Ήταν τόσο γενική και στέρεη η φήμη του, ώστε όταν μαθεύτηκε ο θάνατός του, όλος ο λαός πένθησε. Το θέατρο της Κέρκυρας έκλεισε, η Ιόνιος Βουλή σταμάτησε τις εργασίες της και αποφάσισε να κηρυχθεί πένθος για τον ποιητή. Τα οστά του μεταφέρθηκαν στη Ζάκυνθο το 1865.

 

 

 

11Επτανησιακή Σχολή

Με τον όρο Επτανησιακή Σχολή εννοούμε τη λογοτεχνική παραγωγή των Ιονίων νήσων από τις τελευταίες δεκαετίας του 18ου αι. έως το τέλος του 19ου αι. Ο όρος επτανησιακή σχολή εισήχθη από τον Ροΐδη και τον Ασώπιο στο 2ο μισό του 19ου αιώνα και τον υιοθέτησε αργότερα ο Κωστής Παλαμάς στα κριτικά του δοκίμια για τους επτανήσιους ποιητές. Επίκεντρο αυτής της αξιόλογης παραγωγής είναι ο Διονύσιος Σολωμός.

Σε αυτή την περίοδο - αντίθετα απ΄ ό,τι συμβαίνει με την ποίηση έχουμε μικρή παραγωγή πεζογραφικών κειμένων. Σε τούτη τη μικρή παραγωγή ξεχωρίζει η Αυτοβιογραφία, της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου 1831, το πρώτο ελληνικό γυναικείο πεζογράφημα, μαρτυρία για την περιθωριοποιημένη θέση της γυναίκας σε σχέση με την πνευματική και κοινωνική ζωή της επτανησιακής πολιτισμικής επικράτειας. Στον αντίποδα της πεζογραφικής παραγωγής βρίσκεται η παραγωγή κριτικών δοκιμίων, φιλολογικών και αισθητικών μελετών, όπως ο Διάλογος του Δ. Σολωμού, τα «Προλεγόμενα» του Ιακ. Πολυλά στην έκδοση του έργου του Σολωμού και η μελέτη του Καλοσγούρου για τη μετάφραση του σαιξπηρικού Άμλετ από τον Ιακ. Πολυλά. Δυναμικό επίσης εμφανίζεται και το μεταφραστικό έργο σε ό,τι αφορά στην αρχαία ελληνική γραμματεία και τις νεότερες δυτικές λογοτεχνίες. Εκπρόσωποι τέλος της θεατρικής παραγωγής για την ίδια περίοδο στην επτανησιακή σχολή είναι οι θεατρικοί συγγραφείς Σαβόγιας Ρούσμελης , ο Δ. Γουζέλης και ο Ιωάννης Ζαμπέλιος.

Προσολωμικοί ποιητές

Προσολωμικοί θεωρούνται οι ποιητές της περιόδου από τα μέσα του 18ου ως την πρώτη εικοσαετία του 19ου αι. Αυτοί οι ποιητές θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν και ως πρόδρομοι, επειδή προετοίμασαν το έδαφος για την μετέπειτα πνευματική πρόοδο των Επτανήσων. Οι ποιητές αυτοί είναι σχεδόν όλοι Ζακύνθιοι.

Χαρακτηριστικά:

. Επικαιρικά ποιήματα που απηχούν τις φιλελεύθερες ιδέες του Διαφωτισμού.
. Ροπή προς την αποκαλούμενη αρκαδική ποίηση.

Σημαντικότεροι εκπρόσωποι:

Αντώνιος Μαρτελάος (1754-1819): Είχε φιλελεύθερες ιδέες και ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Τα έργα του είναι κυρίως πατριωτικά (Θούριος, Ύμνος εις την περίφημον Γαλλίαν κ.α.) και κάποια από αυτά επηρέασαν τον Σολωμό.

Θωμάς Δανελάκης: Είχε φιλελεύθερες ιδέες, έγραψε πατριωτικά (Θούριος, διασκευή της Μασσαλιώτιδας) και σατιρικά ποιήματα.

Νικόλαος Κουτούζης (1741-1813): Κατ' εξοχήν σατιρικός ποιητής, με συντηρητικές ιδέες.

Σολωμικοί ποιητές

Το έργο τους φέρει τα ίχνη της σολωμικής επίδρασης, ενώ οι ίδιοι συνέβαλαν στη μελέτη και τη διάδοση της ποίησης του Σολωμού. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν

. ο Αντ. Μάτεσης και το κοινωνικό ρομαντικό δράμα του Ο Βασιλικός.

. ο Γεώργιος Τερτσέτης και η σημαντική προσπάθειά του για τη διάδοση της δημοτικής γλώσσας - Το φίλημα, Οι Γάμοι του Μ. Αλέξανδρου, Κόρρινα και Πίνδαρος - και ο επίσης δημοτικιστής Ιουλ. Τυπάλδος, ο οποίος απέδωσε στα Ελληνικά τμήμα της Ελευθερωμένης Ιερουσαλήμ του Torquato Tasso.

Ακολουθούν οι Γερ. Μαρκοράς με το έργο Ο Όρκος και ο Ιάκωβος Πολυλάς με περιορισμένο μεν ποιητικό και πεζογραφικό έργο, αλλά σημαντική συμβολή σε μεταφραστικά και κριτικά έργα. Εξέδωσε τα Ευρισκόμενα, το σύνολο των έργων του Δ. Σολωμού.

Μετασολωμικοί ποιητές

Δραστηριοποιούνται μετά το θάνατο του Σολωμού (1857). Ποιητές-μεταφραστές που έχουν δεχθεί επιδράσεις από τις κριτικές απόψεις του Πολυλά για την εφαρμογή ενός φιλόδοξου μεταφραστικού έργου εμπλουτισμού της επτανησιακής λογοτεχνίας με νεοελληνικές αποδόσεις έργων της αρχαιοελληνικής και της σύγχρονής τους ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Κυριότεροι εκπρόσωποι αυτής της περιόδου είναι ο Στ. Χρυσομάλλης, ο Γ. Καλοσγούρος –γνωστός για τα κριτικά του δοκίμια- και ο Ν. Κογεβίνας.

Εξωσολωμικοί ποιητές

Δεν ανήκουν στη σφαίρα επιρροής του Σολωμού. Κυριότεροι εκπρόσωποι των εξωσολωμικών ποιητών θεωρούνται ο Ανδρέας Κάλβος (1792-1869), ο έτερος κορυφαίος της επτανησιακής ποίησης, αν και στην εποχή του το έργο του αντιμετωπίστηκε με καχυποψία από τους συμπατριώτες του. Σημαντικός ποιητής είναι και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (1824-1879), που λειτουργεί και ως μεσολαβητής ανάμεσα στην επτανησιακή και την ελλαδική (αθηναϊκή) λογοτεχνία του 19ου αι. - Κυρά Φροσύνη, Αθανάσιος Διάκος, Αστραπόγιαννος, Φωτεινός.

Με επιδράσεις από το γαλλικό ρομαντισμό προσπάθησε να αφηγηθεί την ελληνική ιστορία με έντεχνο τρόπο και να συμβάλλει στην εμπέδωση της εθνικής αυτογνωσίας. Ξεχωριστός υπήρξε επίσης ο Ανδρέας Λασκαράτος - Μυστήρια της Κεφαλονιάς, Ιδού ο Άνθρωπος- καταγραφέας ηθών με επαναστατικές ιδέες. Αφορίστηκε από την εκκλησία εξαιτίας της σύγκρουσής του με τον τοπικό κλήρο.

Ελάσσονες και επίγονοι

Ελάσσονες θεωρούνται ποιητές όπως ο Ιωάννης Πετριτσόπουλος, ο Σπ. Μελισσηνός, ο Π. Πανάς, οι Ανδρ. και Στ. Μαρτζώκης. Ως επίγονοι χαρακτηρίστηκαν ορισμένοι επτανήσιοι λογοτέχνες που δέχθηκαν εξω-επτανησιακές επιδράσεις - κυρίως της αθηναϊκής σχολής. Ανάμεσά τους διακρίνονται οι Λορέντζος Μαβίλης με τα αριστοτεχνικά σονέτα του ο Γερ. Σπαταλάς κι ο Μαρίνος Σγούρος.

Χαρακτηριστικά της ποιητικής παραγωγής του Σολωμού

. σχεδόν αποκλειστική χρήση δημοτικής γλώσσας.
. έμπνευση από την ιταλική στιχουργία.
. ιδεαλιστική αντίληψη της τέχνης.
. ιδανισμός στην παρουσίαση της γυναίκας.
. πατριδολατρία και ερωτική εξιδανίκευση.
. αγάπη για την φύση(εξιδανίκευση αυτής).
. πλούσια φαντασία, δύναμη και ενέργεια εικόνων.
. διάχυτη αγάπη για τον άνθρωπο και το κάλος.
. βαθειά ειλικρίνια και αισθηματικότητα.
. ελευθερία και αγωνιστικότητα.
. θρησκεία, αγάπη και χρέος.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛIΟΡΚΗΜΕΝΟΙ

12Οι "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" είναι από τα κορυφαία έργα του Σολωμού και της νεοελληνικής ποίησης γενικότερα. Θα μπορούσαμε επίσης να πούμε ότι είναι το έργο ζωής του ποιητή, αφού τον απασχόλησε σ' όλη τη διάρκεια της ώριμης ποιητικής του περιόδου.

«Μεγαλύτερη όμως αξία ίσως από το ίδιο το ποίημα, έχουν οι στοχασμοί του Σολωμού που θα εφάρμοζε στο ποίημα».

1ος στοχασμός

Παραλληλίζει το ποίημα με το φυτό.

Η διαδικασία στο φυτό είναι : Σπόρος-ρίζα - κορμός-φύλλα-άνθη -καρπός .

Η διαδικασία του ποιήματος : ΙΔΕΑ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ – ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ / ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ.

(σε μετάφραση Ι. Πολυλά)

Εφάρμοσε εις την πνευματική μορφή την ιστορία του φυτού, το οποίον αρχινάει από το σπόρο και γυρίζει εις αυτόν, αφού περιέλθει, ως βαθμούς ξετυλιγμού, όλες τες φυτικές μορφές, δηλαδή τη ρίζα, τον κορμό, τα φύλλα, τ’ άνθη και τους καρπούς. Εφάρμοσέ την και σκέψου βαθιά την υπόσταση του υποκειμένου και τη μορφή της τέχνης. Πρόσεξε ώστε τούτο το έργο να γένεται δίχως ποσώς να διακόπτεται.

2ος στοχασμός

Το ποίημα είναι η ενσάρκωση (υλοποίηση) της Ιδέας - δηλαδή το ποίημα είναι πολύ σημαντικό, έχει πολύ σημαντική αποστολή . Η Ιδέα , σύμφωνα με τον Σολωμό, είναι η Πατρίδα και η Πίστη . Τα 2 αυτά ιδανικά είναι τα ανώτερα οράματα που πρέπει να οδηγούν κάθε άνθρωπο .

Μία μεστή και ωραία δημοκρατία των ιδεών, οι οποίες να παρασταίνουν ουσιαστικά τον εις τες αίσθησες αόρατο Μονάρχη. Τότε είναι αληθινό ποίημα. Ο Μονάρχης, οπού μένει κρυμμένος για τες αίσθησες και γνωρίζεται μόνον από το πνεύμα, μέσα εις το οποίον εγεννήθηκε, είναι έξω από την περιφέρεια του Καιρού· αλλά μία δημοκρατία ιδεών ενεργεί αισθητά μέσα εις τα όρια του Καιρού.

Σκέψου βαθιά και σταθερά (μία φορά για πάντα) τη φύση της Ιδέας, πριν πραγματοποιήσεις το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθεί το ουσιαστικότερο και υψηλότερο περιεχόμενο της αληθινής ανθρώπινης φύσης, η Πατρίδα και η Πίστις.

Ο θεμελιώδης ρυθμός του ποιήματος ας είναι, από την αρχή ώς το τέλος, το Κοινό και το Κύριο (Proprio), συρριζωμένα και ταυτισμένα με τη γλώσσα· ας εργάζεται (το ποίημα) αδιάκοπα για την αληθινήν ουσία, αλλά εις τρόπον ώστε να μη το καταλάβουν ειμή οι νόες οι γυμνασμένοι και βαθείς. Εις τούτο θα φθάσει τινάς με τρόπον απλό, πλούσιον όμως από δεσίματα, θρέφοντας τη Μορφή με τύπους δημοτικούς, λ.χ. ετοιμαθάνατος, – χρυσοπηγή, – χρυσοπράσινα, και άλλα.

3ος στοχασμός

Το ποίημα θα έχει σαν κεντρικό του πυρήνα το Έθνος. Παράλληλα θα αποκτά οικουμενικότητα, πανανθρώπινες διαστάσεις .

. Ο θεμελιώδης ρυθμός ας στυλωθεί εις το κέντρο της Εθνικότητος και ας υψώνεται κάθετα, ενώ το νόημα, από το οποίο πηγάζει η Ποίηση, και το οποίο αυτή υπηρετεί, απλώνει βαθμηδόν τους κύκλους του.

Όλο το Ποίημα ας εκφράζει το Νόημα, ωσάν ένας αυτοΰπαρχτος κόσμος, μαθηματικά βαθμολογημένος, πλούσιος και βαθύς. Μέσα εις αυτόν τον δρόμο μοναχά συγχωρείται να προξενήσει τινάς, με τα διάφορα ακόλουθα εφευρήματα, τες πλέον μεγάλες και φοβερές εντύπωσες. Αυτό δεν έγινε ποτέ αρκετά καλά. Όσοι εδοκίμασαν να το κάμουν (ως ο Ευριπίδης, και μ’ αυτόν οι περισσότεροι των νεoτέρων, οι οποίοι είναι παιδιά του), έμειναν έξω από την Ιδέα, και όποιος έχει νου δεν το υποφέρει.

4ος στοχασμός

Στο ποίημα «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», θα φαίνονται τα βάσανα των αγωνιστών αλλά σε δεύτερο πλάνο, κάπως μακρινά.Το κυρίαρχο στοιχείο θα είναι η ηθική ελευθερία, η αντοχή τους, το ξεπέρασμα κάθε δυσκολίας.

. Εις το ποίημα του Χρέους * μακρινή πρέπει να είναι η φριχτή αγωνία μέσα εις την δυστυχία και εις τους πόνους, όπως εκείθε φανερωθεί απείραχτη και άγια η διανοητική και ηθική Παράδεισος. Πραγματοποίησε τούτη την Ιδέα: όλοι οι ανθρώπινοι δεσμοί —πατρός, αδελφού, γυναικός— ριζωμένοι εις τη γη, και με αυτούς ο ενθουσιασμός της δόξας· — τους αρπάζεται η γη, και τοιουτοτρόπως αναγκάζονται να ξεσκεπάσουν εις τα βάθη της την αγιοσύνη της ψυχής τους. Εις τον πάτο της εικόνας πάντα η Ελλάδα με το μέλλον της. Από την αρχή ώς το τέλος περνάνε από πόνον εις πόνον έως τον άκρον πόνο· τότε έτρεξε η θάλασσα, και η ψυχή τους έπλεε εις την πίκρα και ετρέκλιζαν ωσάν μεθυσμένοι. Τότε ο εχθρός τούς ζητεί να αλλαξοπιστήσουν. Ο Άγιος Αυγουστίνος λέγει, ότι ο Σταυρός είναι η καθέδρα της αληθινής σοφίας· επειδή όσα ο Ιησούς εις τρεις χρόνους εδίδαξε με το Ευαγγέλιο, όλα τα ανακεφαλαίωσε εις τρεις ώρες απάνου εις το Σταυρό.

Έντονες δύναμες, οι οποίες ξετυλίζονται εις φυσικοεθνικά όργανα, εις μία μικρή γη· δύναμες μεγάλες κάθε λογής, οι οποίες εμψυχώνουν το ξετύλιγμα οπού ακατάπαυτα προχωρεί μεγαλύτερο. Ενώ αυξαίνει, κάμε ώστε ανάμεσα εις τες νικηφόρες ενάντιες δύναμες να ευρίσκεται η ενθύμηση της περασμένης δόξας· — Οι Αδελφοποιτοί. — Μελέτησε καλά τη φύση της Ιδέας, και το υπερφυσικό και γεννητικό βάθος της ας πετάξει έξω το φυσικό μέρος, και τούτο ας τεθεί αβίαστα εις όργανα εθνικά.

Αλλά όπως φθάσει τινάς εις τούτο, ανάγκη να μελετήσει τον υποστατικόν ίσκιον, οπού θα βγάλει έξω τα σώματα, μέσ’ από τα οποία αυτός θα φανερωθεί με εκείνα ενοποιημένος. Και μέσα εις αυτά τα σώματα ας εκφρασθεί, εις όλα τα μέρη του έργου, η εθνικότης όσο το δυνατό πλέον εκτεταμένη. Τοιουτοτρόπως η Μεταφυσική έγινε Φυσική.

Πάρε και σύμπηξε δυνατά μίαν πνευματική δύναμη, και καταμέρισέ την εις τόσους χαρακτήρες, ανδρών και γυναικών, εις τους οποίους ν’ ανταποκρίνονται εμπράκτως τα πάντα. Σκέψου καλά αν τούτο θα γένει ρομαντικά, ή, αν είναι δυνατό, κλασικά, ή εις είδος μιχτό, αλλά νόμιμο. Του δευτέρου είδους άκρο παράδειγμα είναι ο Όμηρος· του πρώτου ο Σέικσπηρ· του τρίτου, δεν γνωρίζω. Η απόλυτη ύπαρξη του ποιήματος ας είναι πολυσήμαντη· μία από τες σημασίες: η μικρή γη, έως τότε δίχως δόξα, δίχως όνομα, διαμιάς υψώνεται εις το άκρο της δόξας, πρώτα με το να σηκωθεί, και έπειτα με το να βασταχθεί, αποκρούοντας πολλές δύναμες, και από εκεί πέφτει εις τη βαθύτατη δυστυχία. Τοιουτοτρόπως μία ενότης πολλών δυνάμεων φανερώνεται εις την ισοζυγία των μορφών. Το νόημα είναι πάντα το αυτό από την αρχήν ως το τέλος, όπου είναι η λέξη αιματοτσακισμένα· κι έτσι τωόντι κάθε λέξη εβγήκε μεστή από το νόημα, και το έργο δείχνεται ατομικό, σύμφωνο με το πνεύμα της Γενικότητος που το εγέννησε.

Το ποίημα ας έχει ασώματη ψυχή, η οποία απορρέει από τον Θεό, και αφού σωματοποιηθεί εις τα όργανα καιρού, τόπου, εθνικότητος, γλώσσας, με τους διαφορετικούς στοχασμούς, αισθήματα, κλίσες κ.ά. (ας γένει ένας μικρός σωματικός κόσμος ικανός να τη φανερώσει), τέλος επιστρέφει εις τον Θεό·

σε βυθό πέφτει από βυθό ώσπου δεν ήταν άλλος,

εκείθ’ εβγήκε ανίκητος·

5ος στοχασμός

Στο ποίημα θα παρουσιασθούν, σαν κλίμακα , οι δυσκολίες των πολιορκημένων.

Η ομορφιά της φύσης , οι στερήσεις , οι αρρώστιες , η βεβαιότητα του θανάτου , η πίκρα από τις καλές αναμνήσεις του παρελθόντος. Όμως όλα θα τα ξεπερνούν και θα κατακτούν την ηθική ελευθερία.

Όσο πιο πολλές δυσκολίες τους παρουσιάζονται , τόσο πιο ελεύθεροι και δυνατοί γίνονται.

. Κοίταξε να σχηματίσεις βαθμηδόν ωσάν μίαν αναβάθρα από δυσκολίες, τες οποίες θα υπερβούν εκείνοι οι Μεγάλοι, με όσα οι αίσθησες απορουφούν από τα εξωτερικά, τα οποία ή τους τραβούν με τα κάλλη τους, ή τους βιάζουν με την ανάγκη και με τον πόνο, έως εις τη βεβαιότητα του θανάτου, αλλά εξαιρέτως με την ενθύμηση της περασμένης δόξας. Όλα αυτά, όσο μεγαλύτερα είναι και πλέον διάφορα, εις τόσο υψηλότερο στυλοπόδι σταίνουν την Ελευθερία, μεστήν από το Χρέος, δηλαδή, απ’ όσα περιέχει η Ηθική, η Θρησκεία, η Πατρίδα, η Πολιτική κ.ά.

6ος στοχασμός

Το ποιητικό έργο θα ξεκινάει από έναν μικρό κύκλο ( το Μεσολόγγι , ο οποίος θα εκπροσωπεί την Ελλάδα (στον υλικό τομέα : αφού οι Τούρκοι και οι Έλληνες διεκδικούν ένα γεωγραφικό, υλικό χώρο) και την οικουμένη ( στον ηθικό τομέα : αφού η ηθική ελευθερία των πολιορκημένων αφορά κάθε άνθρωπο, έχει μία παγκοσμιότητα ) .

. Κάμε ώστε ο μικρός Κύκλος, μέσα εις τον οποίο κινιέται η πολιορκημένη πόλη, να ξεσκεπάζει εις την ατμοσφαίρα του τα μεγαλύτερα συμφέροντα της Ελλάδας, για την υλική θέση, οπού αξίζει τόσο για εκείνους οπού θέλουν να τη βαστάξουν, όσο για εκείνους οπού θέλουν να την αρπάξουν· και, για την ηθική θέση, τα μεγαλύτερα συμφέροντα της Ανθρωπότητος. Τοιουτοτρόπως η υπόθεση δένεται με το παγκόσμιο σύστημα. — Ιδές τον Προμηθέα και εν γένει τα συγγράμματα του Αισχύλου. — Ας φανεί καθαρά η μικρότης του τόπου και ο σιδερένιος και ασύντριφτος κύκλος οπού την έχει κλεισμένη. Τοιουτοτρόπως από τη μικρότητα του τόπου, ο οποίος παλεύει με μεγάλες ενάντιες δύναμες, θέλει έβγουν οι Μεγάλες Ουσίες.

7ος στοχασμός

Πρέπει στο ποίημα να κυριαρχεί η «υψηλή θέση» , δηλαδή να τονίζεται η σύγκρουση ανάμεσα στο παρελθόν ( ευτυχία ) και στο παρόν (δυστυχία ) και ναμην λυγίζουν οι αγωνιστές, να παλεύουν . ( Αν η δυστυχία τους οδηγούσε στην παράδοση , στο θάνατο , τότε δεν θα ήταν ηθικά ελεύθεροι ).

. Μείνε σταθερός εις τούτη την υψηλή θέση. Η θλίψη τους στέκεται εις το να θυμούνται την ευτυχισμένη κατάστασή τους, όθεν έπρεπε να βλαστήσει το καλό της πατρίδας. Τώρα αισθάνονται ότι θα χάσουν τα πάντα· το αισθάνονται βαθμηδόν, και επομένως ολικώς. Η πείνα δεν μπαίνει εις αυτόν τον κύκλον ειμή μόνον ως εξωτερική δύναμη, την οποίαν υπερνικούν καθώς όλες τες άλλες.

8ος στοχασμός

Ο ποιητής θέλει να φανούν στο ποίημα οι ψυχικές ιδιαιτερότητες των 2 φύλων , αλλά χωρίς να υπάρχει διαφορά στο ηθικό τους μεγαλείο .

. Σκέψου την ισοζυγία των δυνάμεων, μεταξύ ανδρών και γυναικών. Εκείνοι ας αισθάνονται όλα, και ας νικάνε όλα, με την ουσίαν έξυπνη· τούτες ας νικάνε και αυτές, αλλ’ ωσάν γυναίκες.

λεύθεροι Πολιορκημένοι

13Το έργο δεν είναι ένα ενιαίο ποίημα, αλλά αποτελείται από τρία σχεδιάσματα σε αποσπασματική μορφή. Το Α΄ Σχεδίασμα, έχει λυρικό ύφος. Το Β΄ Σχεδίασμα, που περιέχει τα πιο σημαντικά σε ποιητική σύλληψη κομμάτια,[εκκρεμεί παραπομπή] αποτελείται από συνολικά 61 αποσπάσματα, γραμμένα σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία. Συντέθηκε κατά την παραμονή του ποιητή στην Κέρκυρα, κατά το διάστημα 1833-1844. Τέλος, το Γ΄ Σχεδίασμα, περιλαμβάνει 15 ποιητικά αποσπάσματα και συντέθηκε από το 1844 ως το τέλος της ζωής του Σολωμού.

ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Α

 I.

Τότες ταραχτήκανε τ σωθικά μου, κα λεγα πς ρθε ρα
ν
ξεψυχήσω· κ᾿ ερέθηκα σ σκοτειν τόπο κα βροντερό,
πο
σκιρτοσε σν κλων στάρι ς τ μύλο πο λέθει γλήγορα,
σν τ χόχλο ς τ νερ πο ναβράζει᾿ τότες κατάλαβα
π
ς κενο τανε τ Μεσολόγγι· λλ δν βλεπα μήτε τ κάστρο,
μήτε τ
στρατόπεδο, μήτε τ λίμνη, μήτε τ θάλασσα, μήτε τ γ πο πάτουνα,
μήτε τ
ν ορανό᾿ κατασκέπαζε λα τ πάντα μαυρίλα κα πίσσα, γιομάτη λάμψι,
βροντή, κα
στροπελέκι· κα ψωσα τ χέρια μου κα τ μάτια μου
ν
κάνω δέηση, κα δο μές᾿ ς τν καπνίλα μία μεγάλη γυναίκα μ φόρεμα μαρο
σ
ν το λαγο τ αμα, που σπίθα γγιζε κ᾿ σβενότουνε· κα μ φωνή,
πο
μο φαίνονταν πς νικάει τν ταραχ το πολέμου, ρχισε·

«Τ χάραμα πρα
Το
λιου τ δρόμο,
Κρεμώντας τ
λύρα
Τ
δίκαιη ς τν μο,
Κι
᾿ π᾿ που χαράζει
ς που βυθ,
Τ
μάτια μου δν εδαν τόπον νδοξότερον π τοτο τ λωνάκι.»

II.

Παράμερα στέκει
ντρας κα κλαίει·
ργ τ τουφέκι
Σηκώνει, κα
λέει·
«Σ
τοτο τ χέρι
»Τί κάνεις
σύ;
»
χθρός μου τ ξέρει
»Π
ς μο εσαι βαρύ.» ..............................

ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Β

Ι.

κρα το τάφου σιωπ στν κάμπο βασιλεύει·
Λαλε
πουλί, παίρνει σπειρί, κ᾿ μάνα τ ζηλεύει.
Τ
μάτια πείνα μαύρισε· στ μάτια μάνα μνέει·
Στέκει
Σουλιώτης καλς παράμερα, κα κλαίει:
«
ρμο τουφέκι σκοτεινό, τί σ᾿ χω γ στ χέρι;
πο σ μογινες βαρ κι γαρηνς τ ξέρει.»

ΙΙ.

Τ Μεσολόγγι πεσε τν νοιξη· ποιητς παρασταίνει τν Φύση,
ε
ς τ στιγμ πο εναι ραιότερη, ς μία δύναμη,
ποία, μ λα τ᾿ λλα κα λικ κα θικ νάντια,
προσπαθε
ν δειλιάση τος πολιορκημένους·
δο ο Στοχασμο το ποιητ: ..................................

ΧΙΙΙ.

Μένουν ο Μάρτυρες μ τ μάτια προσηλωμένα ες τν νατολή,
ν
φέξ γι ν βγονε στ γιουρούσι, κα φοβερ αγή.
Μνήσθητι, Κύριε, -ε
ναι κοντά· Μνήσθητι, Κύριε, φάνη!
πάψαν τ φιλι στ γ . . . . . . . .
Στ
στήθια κα στ πρόσωπο, στ χέρια κα στ πόδια.

Μι φούχτα χμα ν κρατ κα ν σωθ μ᾿ κενο.
δού, σεισμς κα βροντισμός, κι βάστουναν κόμα,
πο
κύκλος φθάνει φοβερς μ τν φρ στ στόμα·
κι
σκίστη μέσως, κι βαλε στς Μάνας τ ποδάρια,
τ
ς πείνας κα το . . . . . . . τ λίγα πομεινάρια·
τ
᾿ πομεινάρια νέγγιαγα κα κατατρομασμένα,
τ
γόνατα κα τ σπαθι τ ματοκυλισμένα.

XIV.

Τ μάτι μου τρεχε ρονιά, κι᾿ μπρός του δν θώρα,
κι
᾿ χασα ατ τ θεϊκ πρόσωπο γι πολλ ρα,
π
᾿ στραψε γέλιο θάνατο, παιχνίδι τς χαρς του,
στ
φς τς καλωσύνης του, στ φς τς μορφις του.

XV.

χε σες χ᾿ νατολ κι᾿ σες εχς Δύση.

XVI.

Μ᾿ λον πο τότ᾿ σάλευτος στ νο μ᾿ νις στήθη,
κ
᾿ εχε τν λιο πρόσωπο κα τ φεγγάρι στήθη.

XVII.

Κι᾿ νθιζε μέσα μου ζω μ᾿ λα τ πλούτια πχει.

XVIII.

Συχν τ στήθια κούρασα, ποτ τν καλωσύνη.

XIX.

υός σου κρίνος μ δροσι φεγγαροστολισμένος.

XX.

Στν πνο της μουρμούριζε τν κλάψα τς τρυγόνας.

XXI.

νάξιε δολε το Χριστο, κάτου τ γόνατά σου.

ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Γ

I.

Μητέρα, μεγαλόψυχη στν πόνο κα στ δόξα,
κι
ν στ κρυφ μυστήριο ζον πάντα τ παιδιά σου
μ
λογισμ κα μ᾿ νειρο, τί χάρ᾿ χουν τ μάτια,
τ
μάτια τοτα, ν σ᾿ δον μς στ πανέρμο δάσος,
πο
ξάφνου σο τριγύρισε τ᾿ θάνατα ποδάρια
(κοίτα) μ
φύλλα τς Λαμπρς, μ φύλλα το Βαϊνε! ....................

VI.

Πειρασμός.

στησ᾿ ρωτας χορ μ τν ξανθν πρίλη,
Κι
᾿ φύσις ηρε τν καλ κα τ γλυκιά της ρα,
Κα
μς στ σκι πο φούντωσε κα κλε δροσις κα μόσχους
νάκουστος κιλαϊδισμς κα λιποθυμισμένος.
Νερ
καθάρια κα γλυκά, νερ χαριτωμένα,
Χύνονται μ
ς στν βυσσο τ μοσχοβολισμένη,
Κα
παίρνουνε τ μόσχο της, κι᾿ φήνουν τ δροσιά τους,
Κι
᾿ ολα στν λιο δείχνοντας τ πλούτια της πηγς τους,
Τρέχουν
δ, τρέχουν κε, κα κάνουν σν ηδόνια.
ξ᾿ ναβρύζει κι᾿ ζωή, σ᾿ γ, σ᾿ ορανό, σ κύμα. .......................

XII.

Κα βλέπω πέρα τ παιδι κα τς ντρογυνακες
γύρου στ
φλόγα π᾿ ναψαν, κα θλιβερ τ θρέψαν
μ
᾿ γαπημένα πράματα κα μ σεμν κρεβάτια,
κίνητες, στέναχτες, δίχως ν ρίξουν δάκρυ·
κα
γγιζ᾿ σπίθα τ μαλλι κα τ λιωμένα ροχα.
Γλήγορα, στάχτη, ν
φανες, ο φοχτες ν γιομίσουν.

XIII.

Εν᾿ τοιμα στν σπονδη πλημύρα τν ρμάτων
δρόμο ν
σχίσουν τ σπαθιά, κι λεύθεροι ν μείνουν
κεθε μ τος δελφούς, δθε μ τ χάρο.

XIV.

(Μία γυνακα ες τ γιουρούσι)
Τουφέκια τούρκικα σπαθιά!
Τ ξεροκάλαμο περν.

XV.

Σν λιος, πο ξάφνου σκε πυκν κα μαρα νέφη,
τ
᾿ ρος βαρε κατάραχα κα σπίτια δς στ χλόη.

 

*********************

 

10Ύμνος εις την Ελευθερίαν

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν, είναι ποίημα που έγραψε ο Διονύσιος Σολωμός το 1823, τμήμα του οποίου αποτελεί τον εθνικό ύμνο της Ελλάδας (από το 1865) και της Κύπρου από το 1966. Είναι ο μεγαλύτερος εθνικός ύμνος στον κόσμο σε μέγεθος, αποτελούμενος από 158 στροφές ή 632 στίχους.

Το ποίημα γράφτηκε από τον Διονύσιο Σολωμό τον Μάιο του 1823 στη Ζάκυνθο και έναν χρόνο αργότερα τυπώθηκε στο Μεσολόγγι. Το ποίημα συνδυάζει στοιχεία από τον ρομαντισμό αλλά και τον κλασικισμό. Οι στροφές που χρησιμοποιούνται είναι τετράστιχες, ενώ στους στίχους παρατηρείται εναλλαγή τροχαϊκών οκτασύλλαβων και επτασύλλαβων. Το 1828 μελοποιήθηκε από τον Κερκυραίο Νικόλαο Μάντζαρο πάνω σε λαϊκά μοτίβα, για τετράφωνη ανδρική χορωδία. Από τότε ακουγόταν τακτικά σε εθνικές γιορτές, αλλά και στα σπίτια των Κερκυραίων αστών και αναγνωρίστηκε στη συνείδηση των Ιονίων ως άτυπος ύμνος της Επτανήσου. Ακολούθησαν και άλλες μελοποιήσεις από τον Μάντζαρο (2η το 1837 και 3η το 1839-'40), ο οποίος υπέβαλε το έργο του στον Βασιλιά Όθωνα (4η «αντιστικτική» μελοποίηση, Δεκέμβριος 1844).

Παρά την τιμητική επιβράβευση του μουσικοσυνθέτη Μάντζαρου με τον Αργυρό Σταυρό του Τάγματος του Σωτήρα (Ιούνιος 1845) και του Διονυσίου Σολωμού με τον Χρυσό Σταυρό του ίδιου Τάγματος (1849), το έργο (και ειδικά η πρώτη μελοποίησή του) διαδόθηκε μεν ως «θούριος», αλλά δεν υιοθετήθηκε ως ύμνος από τον Όθωνα. Ο Μάντζαρος το 1861 επανεξέτασε για 5η φορά το έργο, αυτή τη φορά σε ρυθμό εμβατηρίου κατά παραγγελία του Υπουργού Στρατιωτικών.

Τα έργα του Διονύσιου Σολωμού

Ελληνικά Ποιήματα / Τα πρώτα έργα

. Εις κόρην η οποία ανεθρέφετο μέσα εις μοναστήρι   
.
Στο θάνατο της μικρής ανεψιάς
. Πόθος (απόσπασμα)    
.
Η σκιά του Ομήρου
. Ανάμνησις    
. Η Ευρυκόμη
. Εις φίλον ψυχορραγούντα   
.
O θάνατος της ορφανής
. Το όνειρο
. Ο θάνατος του βοσκού
. Προς τον Κύριον Λοδοβίκον Στράνη
. Η Ψυχούλα
. Προς τον Κύριον Γεώργιον Δε Ρώσση    
.
Η Αγνώριστη
. Κάκιωμα      
. Η Ξανθούλα

1823-1833: Η περίοδος της διαμόρφωσης

. Ύμνος εις την Ελευθερίαν (1823)      
. Νεκρική Ωδή
. Ποίημα Λυρικό εις το θάνατο του Λορδ Μπάϊρον (1824)
. Εις μοναχήν (1829)
. Εις Μάρκο Μπότσαρη (1823)    
. Εις το θάνατο κυρίας Αγγλίδας
. Η καταστροφή των Ψαρών (1824)    
. Η Φαρμακωμένη στον Άδη
. Η Φαρμακωμένη (1826)  
. Ο Λάμπρος (1829)

Τα μεγάλα έργα της ωριμότητας

. Ο Κρητικός (1833)
. Ελεύθεροι Πολιορκημένοι (1826-1844)
. Ο Πόρφυρας (1849)

Τα τελευταία σχεδιάσματα

. Νικηφόρος ο Βρυέννιος   
. Προς τον Βασιλέα της Ελλάδας
. Εις το θάνατο Αιμιλίας Ροδόσταμο (1848)   
. Ο Ανατολικός Πόλεμος
. Εις Φραγκίσκα Φραίζερ (1849)  
. Carmen Seculare
. Εις το θάνατο της ανεψιάς του  
. Ελληνίδα Μητέρα

Σατιρικά

. Η Πρωτοχρονιά (1824)
. Το Ιατροσυμβούλιο (1825)
. Η Βίζιτα
. Το όνειρο (1826)

Ελληνικά πεζά

. O Διάλογος (1824)[43]
. Η Γυναίκα της Ζάκυθος (1826-1829)

Μεταφράσεις

. Η άνοιξη του Μεταστάσιου
. Το καλοκαίρι του Μεταστάσιου
. Ωδή του Πετράρχη

Ιταλικά ποιήματα (επιλογή)

Πρώιμα έργα

. La Distruzione di Gerusalemme (Η καταστροφή της Ιερουσαλήμ)
. Ode per prima messa (Ωδή για την πρώτη λειτουργία)
. Rime Improvvisate (συλλογή, 1822)

Ημιτελή ποιήματα της τελευταίας περιόδου

. La navicella Greca (Το ελληνικό καραβάκι)
. L' albero mistico (frammento- απόσπασμα) (Το μυστικό δέντρο)
. Saffo (Σαπφώ)        L' avvelenata (frammenti) (Η φαρμακωμένη)
. Orfeo, sonetto (Ορφέας)   Il giovane guerriero (frammenti)(ο νέος πολεμιστής)
. Sonetto in morte di Stelio Marcoran (Σονέτο στο θάνατο του Στέλιου Μαρκορά)

Πεζά σχεδιάσματα ποιημάτων

. La madre Greca (Η ελληνίδα μητέρα)
. La donna velata (Η γυναίκα με το μαγνάδι)
. L'usignolo e lo sparviere (Το αηδόνι και το γεράκι)
. Ο Πόρφυρας
. Orfeo - Ο Ορφέας

Ιταλικά πεζά

. Per Dr. Spiridione Gripari (Επικήδειος λόγος, 1820)
. Elogio di Ugo Foscolo (Επιμνημόσυνος λόγος, 1827)

Σε όλο το Σολωμικό έργο θα βρει κανείς τα μεγάλα ιδεώδηκαι ιδανικά. Τις αξίες της ζωής κι ότι το ποίημα, η ποίηση, υπάρχει σαν υπηρέτης ιδεών, αξιών, όπως δικαιοσύνη, αλήθεια, ελευθερία, θρησκεία, αγάπη και έρωτας, θυσία και χρέος. Χρέος προς την πατρίδα, την πίστη μας, τον πολιτισμό μας και γενικότερα την ανθρωπότητα. Ήταν, είναι και θα είναι, ο μεγαλύτερος ποιητής της νεότερης Ελληνικής ιστορίας.

14


Πηγές:

https://el.wikipedia.org
https://atcorfu.com/el/corfu-history/
http://kerkyraionprotovouliamko.blogspot.gr
http://autochthonesellhnes.blogspot.gr
http://www.greek-language.gr

Pin It

Σχετικά με Εμάς

Το Παγκόσμιο Ινστιτούτο Ελληνικού Πολιτισμού «ΕΛΞΕΥΣΙΣ», είναι Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία με έδρα τον Βόλο. Παρ' ό,τι προϋπήρχε σαν πολιτιστικός φορέας, προέκυψε η ανάγκη δημιουργίας του Ινστιτούτου, από την πολιτιστική πρόκληση των δράσεων, εκτός των Ελλαδικών πλέον συνόρων.

Φορέας πολιτισμού, με πολυετή πείρα και έντονη δραστηριότητα στις τέχνες και τον πολιτισμό. Ανάμεσα στους σκοπούς του είναι και οι προσεγγίσεις των πολιτισμικών – πολιτιστικών διαδρομών που αφορούνε στο σύνολό τους τον ελληνικό πολιτισμό, από την γέννησή του έως και σήμερα, αλλά και την διάδοσή του σε όλον τον κόσμο.


Περισσότερα...

Στοιχεία - Διεύθυνση

Επικοινωνία
"ΕΛΞΕΥΣΙΣ"
Παγκόσμιο Ινστιτούτο Ελληνικού Πολιτισμού
+30 24210 20038 / + 30 698 8085300
info@elxefsis.com
elxefsis@gmail.com
Διεύθυνση
Γαλλίας 73 / Μαγνησία - Βόλος
Τ.Κ. 38221